ଏହି ଆଲୋଚନାରେ  ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଧାରା— ‘ଐତିହାସିକ ନାଟକ’ ଏବଂ ‘ଚରିତ ନାଟକ’ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ, ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଓ ମୌଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇଛି। ସାଧାରଣତଃ ଇତିହାସର ନୀରସ, କଠୋର ଓ କେବଳ ତଥ୍ୟପ୍ରଧାନ ପ୍ରକୃତିର ଅଭାବକୁ ଦୂର କରି ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଐତିହାସିକ ସାହିତ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ଚରିତ ନାଟକ ନିଜସ୍ୱ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାଟ୍ୟଧର୍ମୀ ରୂପ ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଐତିହାସିକ ନାଟକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଘଟଣାପ୍ରଧାନ, ଯେଉଁଠି ବହୁବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ବହୁବିଧ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାବଳୀର ସମାହାର ଘଟିଥାଏ; ମାତ୍ର ଅପରପକ୍ଷରେ, ଚରିତ ନାଟକ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ରିକ, ଯାହା କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ଜୀବନର ବହୁବିଧ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆବେଗ, ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ଏବଂ ମାନସିକ ଅନ୍ତଶ୍ଚେତନାକୁ ଆଧାର କରି ଗତିଶୀଳ ହୋଇଥାଏ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ନାଟ୍ୟତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଆରିଷ୍ଟୋଟଲଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକ 'Poetics' ରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ‘କାର୍ଯ୍ୟ-ଐକ୍ୟ’ (Unity of Action) ଏବଂ ‘ବ୍ୟକ୍ତି-ଐକ୍ୟ’ (Unity of Hero) ଧାରଣାର ଆଲୋକରେ ଚରିତ ନାଟକକୁ ‘many actions of one man’ ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିର ବହୁବିଧ କାର୍ଯ୍ୟର କଳାତ୍ମକ ରୂପାୟନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ଆଦିପର୍ଯ୍ୟାୟର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ରଷ୍ଟା ରାମଶଙ୍କର ରାୟ, ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଘୋଷଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି ଓ ଦାଶ ବେହେନୁରଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରତିଭାବାନ ଲେଖକମାନଙ୍କ କୃତିକୁ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରମାଣ କରାଯାଇଛି ଯେ, ଚରିତ ନାଟକ କେବେହେଲେ ଐତିହାସିକ ନାଟକର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉପଶ୍ରେଣୀ କିମ୍ବା ଶାଖା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ରପ୍ରଧାନ ଏବଂ ନିଚ୍ଛକ ମାନବୀୟ ଅନୁଭୂତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାଟ୍ୟ ପ୍ରକାର। ପରିଶେଷରେ, ଏହି ସୃଜନଶୀଳ ନାଟ୍ୟଧାରା ସମାଜରେ ଜାତୀୟ ଗୌରବବୋଧ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହିତ ପାଠକ ଏବଂ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସାହିତ୍ୟିକ ରସତୃଷ୍ଣା ପୂରଣ କରିବାରେ ସର୍ବଦା ସମର୍ଥ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ ହୋଇଛି।